Słońce, filtry i znamiona. Wakacyjne ABC ochrony skóry
Z roku na rok na całym świecie rośnie zapadalność na złośliwe nowotwory skóry. Wynika to zarówno ze zmian stylu życia - częstsza ekspozycja na światło słoneczne (w tym egzotyczne wyjazdy), korzystanie z solarium, a także starzenie się społeczeństwa. Co warto wiedzieć przed zbliżającym się okresem wakacyjnym? Jaką profilaktykę możesz stosować żeby uniknąć zachorowania w przyszłości?
Rodzaje nowotworów skóry
Najliczniejszą grupą nowotworów złośliwych skóry są raki skóry, w tym niebarwnikowe nowotwory skóry (rak podstawnokomórkowy, rak kolczystokomórkowy) oraz znacznie rzadszy ale dużo bardziej niebezpieczny - czerniak.
Rak podstawnokomórkowy (carcinoma basocellulare) - jest to najczęstszy z nowotworów złośliwych skóry, rośnie wolno, zwykle rozrasta się miejscowo i nie daje odległych przerzutów. Typowo występuje u osób starszych, lokalizuje się przeważnie na twarzy lub plecach. Wyglądem przypomina gładki, perłowy guzek, który stopniowo się rozrasta. Zazwyczaj leczenie ogranicza się do miejscowego wycięcia zmiany.
Rak kolczystokomórkowy (carcinoma spinocellulare) - występuje znacznie rzadziej niż rak podstawnokomórkowy, typowo u pacjentów w podeszłym wieku. Zwykle lokalizuje się na granicy błon śluzowych i skóry - np. na wargach, w okolicy nosa oraz narządów płciowych. Rośnie szybko i daje odległe przerzuty. Zwykle rozwija się na podłożu zmian przedrakowych takich jak róg skórny i rogowacenie słoneczne - ściśle związanych z nadmierną ekspozycją na promieniowanie UV.
Czerniak (melanoma malignum) - powstaje z komórek barwnikowych, najczęściej lokalizuje się w skórze ale może dotyczyć również błon śluzowych czy gałek ocznych. Jest nowotworem złośliwym o bardzo szybkim przebiegu i dużym potencjale do tworzenia przerzutów odległych. Ryzyko czerniaka rośnie u osób posiadających liczne znamiona barwnikowe na skórze - choć ponad połowa zmian rozwija się w skórze pozornie zdrowej - stąd konieczność wykonywania regularnych badań dermatoskopowych. Średnia wieku zachorowania na czerniaka to ok 50-59 lat.
Cechy znamion, które powinny budzić niepokój (ABCDE):
- A – asymetria kształtu lub koloru
- B – brzegi (nierówne, poszarpane) lub powierzchnia znamienia
- C – czerwony, czarny lub niejednolity kolor
- D – duży rozmiar (wielkość > 6 mm)
- E – ewolucja (zmiana wyglądu w czasie) lub objawy takie jak świąd czy krwawienie
Czynniki ryzyka powstawania nowotworów skóry
- promieniowanie UV - ekspozycja na światło słoneczne - w tym przede wszystkim poparzenia słoneczne w dzieciństwie - główny i najłatwiej modyfikowalny czynnik ryzyka - dzieci do 1. roku życia nie powinny być eksponowane bezpośrednio na słońce
- jasna karnacja skóry - tzw. fototyp I i II (blond lub rude włosy, niebieskie oczy)
- wiek
- leczenie immunosupresyjne
- zakażenie wirusem HPV
- rodzinne występowanie nowotworów złośliwych skóry
- palenie tytoniu
Profilaktyka - SPF
Najważniejszym elementem profilaktyki nowotworów złośliwych skóry jest ograniczenie ekspozycji na promieniowanie UV poprzez stosowanie kremów z filtrem o jak najwyższym SPF (optymalnie 50 lub więcej), stosowanie odzieży z filtrem UV oraz redukcję czasu przebywania na wolnym powietrzu w godzinach największego nasłonecznienia (godziny 10-15). Szczególnie istotne jest przestrzeganie tych zaleceń w stosunku do dzieci oraz młodych dorosłych, gdyż jak dowiedziono w badaniach oparzenia słoneczne w tej grupie wiekowej znacząco zwiększają wystepowanie złośliwych nowotworów skóry w przyszłości.
Filtry mineralne czy chemiczne? Zarówno jedne i drugie redukują ryzyko nowotworów skóry pod warunkiem odpowiednio częstej aplikacji - zgodnie z zaleceniami producenta. Filtry mineralne lepiej sprawdzą się dla skór wrażliwych, atopowych, u małych dzieci i kobiet w ciąży.
Filtry chemiczne zazwyczaj są tańsze, mają lżejszą formułę i idealnie nadają się do stosowania pod makijaż.
Niezależnie od zapewnień producenta żaden filtr nie zapewnia pełnej ochrony przed promieniowaniem UV na mokrej skórze - każdorazowo po kąpieli powinno się nałożyć dodatkową warstwę kosmetyku. Należy też zwrócić uwagę na ilość nakładanego produktu - zazwyczaj stosujemy za małe ilości kremu. Z pomocą przychodzi tzw. zasada dwóch palców (ilość kremu wyciśnięta na długość palca wskazującego i środkowego wystarcza na samą twarz i szyję).
Dermatoskopia
Badanie dermatoskopowe to wizualna ocena zmian skórnych w powiększeniu przy użyciu specjalnego narzędzia - dermatoskopu. Badanie powinno być wykonywane przez doświadczonego lekarza najlepiej z możliwością wykonania i archiwizacji zdjęć zmian skórnych - tzw. wideodermatoskopia.
Profilaktyczne badanie znamion jest zalecane raz do roku dla zdrowych pacjentów od okresu pokwitania. W indywidualnych sytuacjach lekarz może zalecić częstsze kontrole.
Leczenie nowotworów złośliwych skóry
Wycięcie chirurgiczne z marginesem zdrowej tkanki jest podstawą leczenia nowotworów skóry. W zależności od wyników badania histopatologicznego w dalszej kolejności proponowane jest odpowiednie leczenie systemowe. Rokowanie w dużej mierze zależy od zaawansowania choroby w chwili jej rozpoznania, dlatego tak ważna jest profilaktyka i wczesne wykrywanie nowotworów skóry.
Źródła
https://www.mp.pl/pacjent/dermatologia/choroby/nowotwory_skory
https://www.zwrotnikraka.pl/category/katalog-nowotworow/nowotwory-skory/